PASTELTEKENEN                                 


Na een paar keer een pasteltekening gemaakt te hebben, wil ik meer over dit medium weten. Hoe gebruik je het krijt, wat kan je er allemaal mee, welke effecten kan je bereiken? Daarom gaf ik me op voor 10 lessen pasteltekenen bij de Volksuniversiteit in Amersfoort. Hoe gaat zo'n cursus in z'n werk en wat leer je er? Gedurende 9 weken (want ik was 1 keer door de griep geveld) beschrijf ik mijn ervaringen met dit voor mij relatief nieuwe medium.

Les 1 - Om 09:30 uur sharp stap ik het lokaal van de Volksuniversiteit aan de Korte Bergstraat binnen. De kleur grijs overheerst, hier en daar is er al sprake van wit. Ik schat de gemiddelde leeftijd op 60 jaar. Ik zie 9 dames aan tafel zitten, allen met voor zich een verzameling prachtige pastelkrijtjes van Schmincke. Dat zijn de beste, tevens de duurste krijtjes die er te koop zijn. Sommigen dragen een schort, anderen vouwen een krant uit om onder hun schetsblok te leggen. Ik geef iedereen een hand en stel me voor, vergeet meteen alle namen weer en vraag beleefd waar ik zou kunnen plaatsnemen - aan hun geklets te horen kennen zij elkaar zeer goed, dus ik wil geen kwaad bloed zetten door op iemands 'vaste plek' neer te strijken. 

Dan komt Jaap binnen, de tekenleraar. Er volgt een voorstellingsrondje. We moeten hard praten, want 2 dames hebben een gehoorapparaat. Jaap geeft een lezing over wat precies de bedoeling is, welke materialen aangeschaft dienen te worden en hoe de lessen ingevuld worden. Vandaag staan we stil bij het menselijk lichaam, maar dan in vervaagde vorm. Geen details, maar meer een beetje suggestief aan de gang gaan. Warme kleuren in contrast tot koele kleuren, licht en donker, kleur op kleur. Hij deelt 4 voorbeelden uit, zowel een kleurenkopie als een zwart-witkopie, en geeft het startsein...er kan getekend worden. De tijd vliegt om. Jaap loopt rondjes om de tafel, geeft hier en daar een aanwijzing en hamert op contrasten tussen licht en donker en warme en koele kleuren. Om 11:45 uur worden alle tekeningen op het bord geplakt en volgt een evaluatie.

De grijze dames vinden het jammer dat Karel er niet meer is. Karel maakte namelijk altijd foto's van de evaluatieronde en mailde die dan naar de dames. Hij gaf meteen tips over hoe je zo'n digitale foto dan kunt opslaan of kunt laten afdrukken. Ik meld me spontaan aan om Karel's plaats als fotograaf in te nemen, hetgeen de dames weten te waarderen.

Ans of Jannie (oef.. al die namen) schiet me bij het verlaten van het pand aan. "Kom je volgende week ook weer, of ben je afgeschrikt doordat je in zo'n vaste kliek bent beland?". "Nee hoor, ik vond het helemaal leuk en heb ook best wel wat geleerd" antwoord ik spontaan en naar waarheid.

Les 2 - De week is omgevlogen. Alweer stap ik om 09:30 uur sharp het lokaal aan de Korte Bergstraat binnen. Vandaag een hele moeilijke opdracht, namelijk aan de hand van een zwart-witte krantenfoto een vrije kleurenpasteltekening maken, weer met licht en donker, warm en koel. Geen exacte kopie, maar net als vorige week met vervaagde vormen. Ik kies voor een expressieve foto van in de verdrukking geraakte vrouwen, die proberen om voedsel dat uitgereikt wordt in handen te krijgen. Het eindresultaat van mijn tekening is een soort demonstratie geworden van schreeuwende, boze mensen. Ik ben niet ontevreden.
 

Na 2 lessen heb ik de smaak te pakken. Op een nazomerzondagmiddag verhuis ik mijn tekenspullen naar het balkon.  Mijn onderwerp staat vlak voor mijn neus, te weten de vijgenboom die zijn bladeren aan het verliezen is terwijl de tweede oogst vijgen nog niet rijp is. Tijdens het tekenen merk ik wel dat pasteltekenen een behoorlijke smeerbende is: mijn schoot ligt vol poeder. Ik blaas hard over de tekening waardoor de losliggende krijtdeeltjes op de zitting van mijn tuinstoel vallen en daar een grote bruine vlek veroorzaken als ik het probeer weg te vegen. Een uur later is de herfsttekening klaar. Het resultaat kan er mee door. 

Les 3 - We focussen ons vandaag op Jeroen Krabbé. Hij schildert voornamelijk landschappen. Gebaseerd op zijn verblijf in de Provence en de schilderijen die hij daar maakte, tekenen wij een Frans landschap. Mijne moet knallen, dus ik gebruik blauw en geel - lekker contrastrijk. Ik vind het allerminst moeilijk om me in te leven, vorig jaar liep ik daar immers zelf rond. Wat is het daar mooi! Alleen, op culinair gebied is het overal beter dan daar. Voor de vleeseters is het er ongetwijfeld goed vertoeven met konijn, varken, kwartels en wild op de menukaart. Vegetariërs zijn duidelijk niet welkom daar.

Les 4 - Dit keer komt Jaap met 3 tot de rand gevulde Albert Heijnzakken het lokaal binnen. Twee gekreukte tafelkleden worden op tafels gedrapeerd en daar bovenop ontstaat een enorm fruit- en groentestilleven. Aan de slag maar weer met m'n pastelkrijt. Het is muisstil en iedereen is uiterst geconcentreerd aan het tekenen. Zooo leuk en zoooo ontspannend. De tijd vliegt en om 12:00 uur hangen er weer diverse stijlen op het bord. Natuurlijk niet moeilijk om te raden welke tekening van mij is. De één drukt nou eenmaal harder op het krijt dan de ander.

Les 5 - We mogen vandaag kiezen uit werk van Gauguin, een Amersfoortse stadsgezichtenschilder of Chagall. Ik kies voor "de geboorte van Christus" van Gauguin. Als ik de liggende vrouw heb getekend, kom ik niet uit met haar linkerbeen. En dus krijgt ze een opgetrokken been, hetgeen het beeld spannender maakt. Ik gebruik dit keer zwart papier omdat het een donkere tekening is. Dat betekent echter niet dat je geen zwart moet gebruiken, immers.. het vegen met je vingers over de kleuren geeft de speciale effecten aan de tekening. De tijd vliegt en voor het eerst krijg ik m'n tekening niet helemaal af. Jammer, maar het zij zo. Natuurlijk maak ik weer foto's van alle tekeningen van alle studenten en ga tevreden huiswaarts....

Les 6 - Vorige week vroeg ik mijn medecursisten of zij er bezwaar tegen zouden hebben dat mijn Duitse vriendin Almuth mee naar les komt. "Ik kan niet in het Duits lesgeven" antwoordt Jaap, maar ze is van harte welkom blijkt uit een korte inventarisatieronde. "Laat d'r maar op iets lekkers trakteren" is het devies, hoewel er eerst snode plannen waren om haar als (naakt)model te laten optreden. Jaap heeft een bijzondere opdracht voor ons in petto: een collage van diverse materialen waarop met pastelkrijt geschilderd wordt. In no time zijn de tafels omgetoverd tot een chaos van servetten, aluminiumfolie, kranten, krijt, lijm, scharen en papier. Een ontzettend creatieve les, met bijzondere resultaten. Almuth's traktatie smaakt heerlijk en we zijn verrast over wat je allemaal kunt maken met deze materialen. Achteraf liet Almuth me weten dat ze ook best als (naakt)model had willen optreden. Een gemiste kans voor ons :-)

Les 7 - Aan Sinterklaas valt vandaag niet te ontkomen. Zwart-wit tekeningen van Rien Poortvliet dienen als uitgangspunt om hem aan het papier toe te vertrouwen. Wanneer zou ik de Sint voor het laatst getekend hebben? Misschien wel helemaal nooit, en is het gebleven bij het inkleuren van een kleurplaat? De les begint echter met een landschap, een weerspiegeling van een lucht in een waterplas. Best wel goed gelukt, al zeg ik het zelf. Mooie kleuren!Ik heb nog tijd over voor een derde tekening, een witte vlek aan het einde van de tunnel..

Les 8 - Met de opdracht "Neem volgende week een dierbaar voorwerp mee, dan tekenen we op bijzonder papier" sloot Jaap vorige week de les af. In gedachten maakte ik meteen een keuze, maar vanochtend koos ik toch voor het kleurrijke parfumflesje dat ik een paar jaar geleden van mijn moeder kreeg. Als je het voor je neerzet verschijnen er heel veel kleurschakeringen en je hoeft je hoofd maar iets te draaien om een volstrekt ander kleurenscala te zien. Een moeilijk voorwerp, blijkt algauw, zeker op dit bijzondere papier. Dik karton, met een laag donkerblauw fluweel erop. Heel apart en behoorlijk prijzig. Het is heel zacht en als ik met een wit potlood de eerste lijnen op dit karton zet, dan vind ik het heel prettig materiaal. Alleen het krijt door elkaar vegen, dat gaat niet op deze ondergrond. Ik worstel een beetje met de achtergrond en de kleuren, maar uiteindelijk verschijnt het flesje toch op het karton. Met dit materiaal blijf ik en mijn omgeving opvallend schoon, in tegenstelling tot wanneer ik gewoon pastelpapier gebruik en ik heel veel krijtpoeder door het lokaal blaas en mijn handen en tafel heel vies worden.

Les 9 - De laatste les stapt Jaap het lokaal binnen met grote bossen rozen, die hij in vazen op tafel drapeert. Ook legt hij een bos rode pepertjes neer. Het lokaal krijgt daardoor iets gezelligs en al gauw zit de sfeer er goed in. Achter in de klas wisselt geld van eigenaar om het door Jannie voorgeschoten afscheidscadeau voor Jaap te betalen en een wenskaart doet de ronde. Jaap deelt een lege dia uit, die als kader gebruikt kan worden om uit de vele bloemen een compositie te kiezen, immers...het is niet de bedoeling alle bloemen te tekenen. En het tekenen van een vaas is eigenlijk ook uit den boze. En svp ook niet zoveel stelen tekenen. En oppassen dat de rozen geen tulpen worden. Let op compositie, contrast, kleurgebruik en maak het niet te klein. Met die opdracht gaan we aan de slag en al snel kan je weer een speld horen vallen, hoewel er af en toe ook een diepe zucht geslagen wordt. "Te klein werken" zal mij niet overkomen: dat probleem ken ik niet en al gauw verschijnt er een loeigrote witte roos op mijn papier. Tijdens de koffiepauze vindt een tussenevaluatie plaats en geeft Jaap de aan-werken-puntjes aan. Om half twaalf volgt de evaluatie van de tekeningen en is de vraag "welke heeft Anja getekend" weer volstrekt overbodig. Het blijft bijzonder om te zien hoe iedere cursiste haar eigen stijl en kleurgebruik heeft en alle resultaten weer van het bord afspetteren. Goh, wat heb ik genoten van de afgelopen 10 weken. Hoewel alle andere dames zich voor een nieuwe serie van 10 lessen hebben aangemeld, kies ik ervoor om mijn vrijdagen weer op een andere creatieve wijze door te brengen, namelijk met schilderen. En van de zomer, als het lekker weer is en ik weer op mijn balkon kan genieten van het zonnetje, dan zal ik zeker mijn pastelkrijt te voorschijn halen om nieuwe tekeningen te maken, want Jaap is er in geslaagd om mijn oorspronkelijke nieuwsgierigheid naar het gebruik van dit pastelkrijt om te zetten in een fascinatie voor dit medium, waarvan met name het in elkaar over laten vloeien van kleuren zeer aanspreekt. Ik kan iedereen deze cursus bij de Volksuniversiteit Amersfoort aanraden, zeker met Jaap als inspirerende leerkracht.

Terug naar de startpagina